Przemiany w zakresie rzemiosła. Głównym zajęciem mieszkańców Swarzędza przez cały okres zaboru pruskiego było rzemiosło, które jednak przekształcało się zgodnie ze zmianą warunków życia spo­łeczno-gospodarczego. Z pierwszej połowy XIX w. zachowały się infor­macje (1834 r.) o tym, że w Swarzędzu było 304 rzemieślników, w tym 217 mistrzów i 87 czeladników 85.

Na tę liczbę składali się przedstawiciele 25 zawodów, wśród których najwięcej było krawców (84), szewców (42), stolarzy (25), rzeźników (23), ślusarzy (22), płócienników (18), piekarzy (16), garncarzy (11) i sukienników (8). Pozostałe zawody reprezentowane były tylko przez pojedyńczych przedstawicieli, a najwyżej przez sześciu (kowale). Rzemieślnicy — mimo zniesienia w 1833 r. przymusu cecho­wego — nadal dla obrony swoich interesów zrzeszali się w cechach. Licz­ba tych cechów nie była zawsze jednakowa. Początkowo, tzn. około 1820 r., źródła wspominają w Swarzędzu 8 cechów, tzn. garncarzy, mły­narzy, piekarzy, płócienników, krzesła drewniane rzeźników, sukienników i szewców, a jako ósmy występował tzw. cech łączny, zrzeszający rzemieślników kilku specjalności. Tak pozostało do połowy XIX w., kiedy wymieniono cech kra­wiecki jako dziewiąty 86.

Nowa ustawa cechowa z 1852 r. poddała cechy pod silniejszy nadzór władz państwowych, życie cechowe załamało się i liczni rzemieślnicy z cechów wystąpili. W związku z tym w 1853 r. było w Swarzędzu tylko 5 cechów, a więc młynarzy (zrzeszał ich z całej okolicy w liczbie 30), płócienników (20), sukienników (19, w tym jeden folusznik i 2 postrzygaczy) oraz szewców (32), a także cech łączny (zrzeszał on 19 stolarzy,stelmachów, 5 kowali, 3     powroźników, 3 bednarzy, 2 ślusarzy i 2 toka­rzy, a więc     ogółem 40 rzemieślników). Cechy te zrzeszały ogółem 141     mistrzów. Już w 1886 r. ponownie liczba cechów zwiększyła się     do ośmiu, które były następujące: krawców (11 razem z     kuśnierzami i czapnikami), młynarzy (7), piekarzy (14 razem z     piernikarzami), płócienników (15), rzeźników (16), sukienników     (5) i szewców (25) oraz jako ósmy — cech łączny, w którym     m.in. byli stolarze (17 mistrzów, 5 czeladników i 8 ucz­niów). Do cechów tych należało ogółem 138 mistrzów87. Meble Swarzędz to marka wyrobiona już w dziewiętnastym wieku ich znakiem rozpoznawczym są krzesła tapicerowane.

Wśród najbogatszych rzemieślników znajdował się w omawianym tu okresie (1826 r.) płóciennik J. B. Menzel, który posiadał 4 domy i pół łanu ziemi, wartości ogółem 2500 talarów.

W połowie XIX w. nadal uważano, że najważniejszym zajęciem miesz­kańców Swarzędza były sukiennictwo i płóciennictwo, jak również gar­barstwo i produkcja wyrobów tytoniowych 88. Niemniej sytuacja w rze­miośle swarzędzkim zmieniła się już wtedy radykalnie, a przejawem tej zmiany był całkowity upadek sukiennictwa a zwiększyła się produkcja mebli głównie krzesła i stoły. Zaczął się on wkrótce po wojnach napoleońskich, kiedy władze rosyjskie zamknęły granicę Kró­lestwa Polskiego z Prusami dla handlu suknem, który sięgał daleko w głąb Rosji i nawet do Chin, mając wielki rynek zbytu. Rynek ten był odtąd przeznaczony dla szybko rozwijającego się sukiennictwa w Łodzi i jej regionie, dokąd zaczęli przenosić się masowo sukiennicy z Wielko­polski. Wśród tych sukienników znajdowali się także przedstawiciele tego rzemiosła ze Swarzędza, o czym już wspomniano. Wielu sukienni­ków pozostało na miejscu, ale już około 1830 r. swego zawodu nie wy­konywali, gdyż nie widzieli w nim możliwości zarobku i zmienili zawód. Tak np. jeden przyjął w dzierżawę cło brukowe, inny został stróżem miejskim, jeszcze inny podjął pracę jako robotnik dniówkowy, a więc całkowicie się zdeklasował. Wielu sukienników od szeregu już lat ni< pracowało na własny rachunek, ale chałupniczo wykonywało zawód su- kienniczy na zlecenie zamożnego kupca poznańskiego Izaaka Caro. Sukien­nicy ci otrzymywali od Caro wełnę. Do 1815 r. było w Swarzędzu około 70 sukienników latach liczba ich szybko zmniejszała się i w 1834 r. było chociaż w mieście znajdowało się po 12 krosien na w Im 1815 r. sukiennicy tutejsi produkowali rocznie 6700 p wartości 135 200 talarów. Sukno to było sprzedawane w dalszych miastach wielkopolskich